Vrlo sam česta beogradska gošća posljednjih 10 godina. Kada bih morala izdvojiti 3 stvari koje me podsjećaju na Beograd, ulična umjetnost bila bi, sasvim sigurno, jedna od te tri stvari. Druge dvije vam ne smijem otkriti. 

Prvi mural koji mi se urezao u pamćenje bio je ovaj mural na Dorćolu. Nakon toga, zaljubila sam se u Artezove radove, a nedavno sam imala priliku i razgovarati s tim virtuozom ulične umjetnosti. Nekoliko mjeseci kasnije, moja prijateljica Alis Marić, najpoznatija book blogerica u regiji, skrenula mi je pažnju na knjigu “Street Art Belgrade.” 

Fotografije: privatni album autora & beogradskigrafiti.com

Kako piše na službenoj stranici, “Street Art Belgrade” predstavlja sveobuhvatni pregled beogradske ulične umjetnosti, kako stilski tako i unazad kroz vrijeme. U knjizi se nalaze i citati najaktivnih i najprisutnijih uličnih umjetnika/ca na beogradskoj sceni, a oni su Artez, Junk, Rage, TKV, Lortek i Nikola (Alone). Više o procesu selekcije radova koji su prikazani u knjizi, vođenim street art turama, komercijalizaciji ulične umjetnosti, kao i skorašnjoj velikoj pariškoj izložbi na kojoj će knjiga “Street Art Belgrade” biti predstavljena, razgovarala sam s njezinim autorom Aleksandrom Đorđevićem.

Koje teme najviše zaokupljaju beogradske ulične umjetnike? Koje priče pričaju grafiti na ulicama Beograda?

Grafiti i ulična umetnost su generalno umetnost koja je jako bliska životu, i izbor tema je takav da pokriva sve teme koje su teme života . U knjizi “Street Art Belgrade” smo radove podelili po temama: snaga, slava, ljubav, tuga, mudrost. Na ulicama možemo naći skoro sve – od ljubavnih poruka, političkih stavova, preko aforizama do apstraktnih grafičkih rešenja.

Kakve su bile reakcije umjetnika kad ste im rekli da će njihovi radovi biti u knjizi? Jesu li vas podržali u vašoj ideji i jesu li vam bili na raspolaganju prilikom pripreme knjige?

I tokom izrade knjige i kada je knjiga izašla smo imali podršku umetnika sa beogradske scene i na toj podršci smo im veoma zahvalni. U knjizi imamo kratke portrete šest najaktivnijih i najprisutnijih umetnika, pri čemu svaki od njih pokriva određenu oblast što se tiče stila i tehnike – murali, stensili, slova, apstrakcija, karakteri itd. Žao nam je što nismo bili u mogućnosti da predstavimo više umetnika na ovaj način, ali smo se opredelili da prostor iskoristimo za same radove i da na taj način prezentujemo koliko je to moguće sveobuhvatno beogradsku uličnu umetnost – slika govori više od reči. Zahvaljujući tome u knjizi su se našli radovi i aktivnih umetnika ali i onih koji su možda samo jednom “izašli na zid”.

Reakcije umetnika su fenomenalne, i posebno me raduje što smo inspirisali neke umetnike da se vrate na zid.

Kako je izgledao i koliko je trajao proces u kojem ste 6 godina i 7 000 fotografija selektirali na njih 500? S obzirom na toliku količinu fotografija, znači li to da nećete stati samo na ovoj knjizi?

Sam izbor fotografija je bio najbolniji deo pripreme knjige. Bilo je jako teško napraviti selekciju. Što se samog izbora tiče, namera nam je bila da prikažemo što je moguće više različitih radova – kako stilski tako i tematski. Proces traje i dalje jer se stalno pojavljuju novi radovi na ulicama i novi umetnici. Sjajno je to da je izdavač knjige, izdavačka kuća Komshe prepoznala značaj ove teme i sigurno će biti još knjiga koje će se baviti uličnom umetnošću.

Koliko se ulična umjetnost promijenila za tih 6 godina? Jesu li se na sceni pojavili neki novi umjetnici vrijedni pažnje?

Ulična umetnost se stalno menja. Neki novi umetnici su se pojavili, a neki stari su se vratili. Izuzetno je zanimljivo pratiti rad umetnika kroz vreme i način na koji se njihov stil razvija. Na sajtu beogradskigrafiti.com i Facebook stranici možemo da ispratimo nova dešavanja i redovno objavljujemo kako nove radove tako i stare radove koje i dalje pronalazimo.

Vaša knjiga “Street Art Belgrade” i radovi iz nje će biti izloženi mjesec dana u Srpskom kulturnom centru u Parizu. Recite nam nešto više o ovoj zanimljivoj suradnji.

U srpskom kulturnom centru u Parizu će 23. septembra biti otvorena izložba “Face au mur” posvećena uličnoj umetnosti Beograda i u okviru nje će biti predstavljena knjiga “Street Art Belgrade”. Radovi koji će biti izloženi su izabrani iz knjige, a sve se dešava u okviru manifestacije “Nedelja stranih umetnosti”. Izložba će trajati čak mesec dana, od 23. septembra do 21. oktobra.

Prvi grafiti u Evropi pojavljuju se upravo u Parizu, i Pariz je imao veliki uticaj na beogradsku grafiti scenu. Jedan od primera je i ulični umetnik Jens, koji je posle boravka u Parizu, doneo novi stil sa pariskih ulica u Beograd, i tako preporodio i pokrenuo uličnu umetnost 90-ih. Poznati pariski umetnici su gostovali u Beogradu i na zidovima ostavili svoja umetnička dela ( Black le Rat, REMED), a mnogi srpski umetnici su u Parizu sticali nova znanja i inspiraciju za svoju uličnu umetnost. Baš zbog ove postojeće veze sam izuzetno srećan što ćemo u kulturnom centru u Parizu predstaviti uličnu umetnost Beograda. Izložba se realizuje u okviru konkursa Ministarstva kulture i informisanja, a uz podršku i saradnju sa srpskim kulturnim centrom u Parizu, francuskim kulturnim centrom u Beogradu i forumom stranih kulturnih centara u Parizu.

Što mislite o vođenim street art turama grada koje turisti moraju platiti? Što o tome misle autori radova?

Pre svega smatram da je sjajno što postoji interesovanje ljudi da upoznaju grad i na taj način. A posebno mi je drago da od skoro postoje ture koje su organizovali sami autori (Street Smart Belgrade). To je najbolji način da se upoznate sa radovima, umetnicima, kontekstom u kojem su radovi nastali kao i da saznate neke zanimljive priče koje često prate ovu vrstu umetnosti.

 Većina najpoznatijih beogradskih crtača komercijalizirala je svoj rad. Kakvo je vaše mišljene o tome?

Ulična umetnost zahteva ne samo puno truda već i finansijskog ulaganja i smatram da je sasvim ok da autori komercijalizuju svoj rad. Pogotovu zbog činjenice da često ono što zarade od komercijalnih radova investiraju u svoje nove nezavisne autorske radove.

Koji je posljednji beogradski grafit koji vas je oduševio?

Jako mi je teško da izdvojim jedan rad, jer svaki ima svoju priču. Dešava se da je upravo priča, koju ponekada saznam mnogo kasnije, ono što me oduševi.

Kada biste beogradsku street art scenu morali opisati samo jednom rječju, ona bi bila…

Uživanje. Uživanje u radovima, uživanje u pronalaženju radova i uživanje u kreativnosti umetnika koja je slobodna i svima dostupna.

Čini se da ste u potrazi za grafitima prošli Beograd uzduž i poprijeko. Iznenadi li li vas ipak ponekad neki grafit koji prvi put vidite, a koji nije svjež na nekoj od beogradskih fasada?

I dalje se dešava da naiđem na grafit koji nije svež, a koji nisam uslikao. Grafiti su svima dostupni ali su zbog izloženosti vremenu i emocijama prolazni, zato mi je drago kada nađem grafit koji je opstao uprkos svemu.

 Ovdje možete pogledati cijelu galeriju genijalnih radova brojnih beogradskih umjetnika.